ΕΦ2. Ἡ φιλοξενία

Τούς μῆνες Ἰούλιο καί Αὔγουστο, ὄχι ὅλοι, λόγῳ οἰκονομικῆς στενότητας, ἀλλά πολλοί πού μένουν στίς πόλεις, πηγαίνουν λίγες ἡμέρες στήν ἐπαρχία καί ἀνταμώνουν μέ συγγενεῖς καί φίλους, φιλοξενοῦνται καί φιλοξενοῦν στό πατρικό τους σπίτι παιδιά, ἐγγόνια καί δισέγγονα. Γι᾿ αὐτό εἶναι πολύ ταιριαστό στό θέμα τοῦ Κύκλου πού θά κάνουμε σήμερα, νά στρέψουμε τήν προσοχή μας στήν ἀρετή τῆς φιλοξενίας. Φιλοξενία δέν εἶναι μόνο τό νά προσφέρεις στέγη ἤ φαγητό στόν ξένο πού ἦλθε στό σπίτι σου, ἀλλά τό νά ἀνοίγεις τήν καρδιά σου στόν συνάνθρωπο· νά προσφέρεις μέ χαρά, χωρίς ἀνταλλάγματα. Μέ δυό λόγια, ἡ φιλοξενία εἶναι ἀρετή μέ θεϊκή διάσταση, ὅπως θά δοῦμε στή μελέτη τοῦ ἄρθρου «Ἡ φιλοξενία: μιά ἀρετή μέ θεϊκή διάσταση».

Α΄ Μέρος: Ἡ φιλοξενία: μιά ἀρετή μέ θεϊκή διάσταση

Θά διαβάσουμε τό Α΄ Μέρος τοῦ ἄρθρου «Ἡ φιλοξενία: μιά ἀρετή μέ θεϊκή διάσταση», «Ο ΣΩΤΗΡ», τεῦχ. 2345/15.1.26/σελ. 43-44, ἕως ἐκεῖ πού λέει: “μακάριοι οἱ ἐλεήμονες”, διότι αὐτοί θά ἐλεηθοῦν», σελ. 44, α΄ στήλη, καί θά ρωτήσουμε τά Μέλη: Τί μᾶς λέει; (Σκέψεις Μελῶν…) α) Μᾶς λέει ὅτι στόν σύγχρονο κόσμο κυριαρχοῦν ἡ ἀποξένωση καί ἡ ἀτομικότητα. Πολλές φορές δέν γνωρίζουν οἱ ἄνθρωποι οὔτε τούς ἔνοικους τοῦ διπλανοῦ διαμερίσματος τῆς πολυκατοικίας στήν ὁποία μένουν. Πολλοί δέν λένε οὔτε «καλημέρα» στούς ἀνθρώπους πού συναντοῦν, πού ἡ «καλημέρα» εἶναι τοῦ Θεοῦ. Σ᾿ αὐτή τήν ἀπρόσωπη καί κρύα ἀπό πλευρᾶς ἀνθρώπινων σχέσεων κοινωνία πάρα πολύ βοηθεῖ ἡ φιλοξενία, ἡ ὁποία εἶναι ἀρετή πού φωτίζει τίς ἀνθρώπινες σχέσεις καί ἀναδεικνύει τήν οὐσία τῆς χριστιανικῆς ἀγάπης.

β) Ἡ φιλοξενία εἶναι κατεξοχήν χριστιανική ἀρετή. Τί ἔχουμε νά ποῦμε πάνω σ᾿ αὐτό; (Σκέψεις Μελῶν…) Σέ πάρα πολλά σημεῖα τῆς Ἁγίας Γραφῆς μνημονεύεται ἡ ἀρετή τῆς φιλοξενίας. Τό ἄρθρο ἀναφέρει μερικά. Πρωτίστως μᾶς θυμίζει τόν λόγο τοῦ Κυρίου μας ἀπό τό Εὐαγγέλιο τῆς Κρίσεως: «Ξένος ἤμην, καί συνηγάγετέ με» (Ματθ. κε΄ 35). Ἤμουν ξένος καί δέν εἶχα ποῦ νά μείνω καί μέ περιμαζέψατε στό σπίτι σας. Στόν στίχο αὐτό ὁ Κύριος μᾶς βεβαιώνει ὅτι τό νά δείχνουμε ἀγάπη περιμαζεύοντας τόν ξένο, ἰσοδυναμεῖ μέ τό νά δείχνουμε ἀγάπη στόν ἴδιο τόν Θεό.
Ἐπίσης μᾶς θυμίζει τήν προτροπή τοῦ ἀποστόλου Παύλου «τήν φιλοξενίαν διώκοντες», νά ἐπιδιώκετε τή φιλοξενία χωρίς νά περιμένετε οἱ ξενιτεμένοι ἀδελφοί νά σᾶς τή ζητήσουν (Ρωμ. ιβ΄ 13).

Ἀκόμη μᾶς θυμίζει τήν προτροπή τῆς πρός Ἑβραίους ἐπιστολῆς «τῆς φιλοξενίας μή ἐπιλανθάνεσθε· διά ταύτης γάρ ἔλαθόν τινες ξενίσαντες ἀγγέ­λους» (ιγ΄ 2). Μήν ξεχνᾶτε τή φιλοξενία, διότι μ’ αὐτήν ἀξιώθηκαν μερικοί, χωρίς νά ξέρουν ποιούς δέχονταν, νά φιλοξενήσουν ἀγγέλους.

Ὁ στίχος αὐτός ἀναφέρεται στή φιλοξενία τοῦ πατριάρχη Ἀβραάμ, ὁ ὁποῖος καθόταν «ἐπί τῆς θύρας τῆς σκηνῆς αὐτοῦ μεσημβρίας» (Γεν. ιη΄ 1), ὄρθιος ἔξω ἀπό τή σκηνή του καταμεσήμερο καί ἀγνάντευε στό βάθος τοῦ δρόμου, μήπως διακρίνει κάποιον περαστικό γιά νά τόν φιλοξενήσει. Καθώς ἀγνάντευε, εἶδε νά ἔρχονται τρεῖς ὁδοιπόροι. Δέν περίμενε νά φθάσουν ἐκεῖνοι πρός αὐτόν, ἀλλ᾿ ἔτρεξε ὁ ἴδιος νά τούς προϋπαντήσει. «Προσέδραμεν εἰς συνάντησιν αὐτοῖς» (Γεν. ιη΄ 2). Ὅταν ἔφθασε κοντά τους, ἀπό σεβασμό, γιά νά τούς τιμήσει, ἔπεσε κάτω στό ἔδαφος καί τούς ἔκανε ἐδαφιαία μετάνοια. Κατόπιν τούς μίλησε ταπεινά καί σεβαστικά. «Κύριε», εἶπε στόν μεγαλύτερό τους, ἄν βρῆκα χάρη ἐνώπιόν σου, μήν παραβλέψεις τή σκηνή μου καί μήν παραθεωρήσεις τόν δοῦλο σου. Ἐπιτρέψτε μου νά φέρω λίγο νερό νά πλύνουν οἱ ὑπηρέτες μου τά πόδια σας, νά σᾶς βάλω νά καθίσετε κάτω ἀπό τή σκιά τοῦ δένδρου νά ξεκουραστεῖτε καί νά σᾶς στρώσω τραπέζι νά φᾶτε. Ἔπειτα συνεχίζετε τόν δρόμο σας. Ἦταν τόσο εἰλικρινής, πηγαία καί ἐγκάρδια ἡ πρόσκλησή του, πού οἱ ὁδοιπόροι συγκατένευσαν νά φιλοξενηθοῦν. «Οὕτω ποίησον, καθώς εἴρηκας» (Γεν. ιη΄ 5). Ἔτσι νά κάνεις, ὅπως εἶπες, τοῦ ἀπάντησαν. Τότε ὁ δίκαιος Ἀβραάμ ἔτρεξε μέ σπουδή νά προετοιμάσει τά τῆς φιλοξενίας. Εἶπε στή γυναίκα του τή Σάρρα νά ζυμώσει τρία μέτρα σιμιγδάλι καί νά τούς ψήσει λαγάνες. Τό κάθε μέτρο ζύγιζε 14 περίπου κιλά. Συνολικά ζυμώθηκαν 41 κιλά σιμιγδάλι, γιά νά φᾶνε οἱ σεβαστοί φιλοξενούμενοι ὅσο ἤθελαν καί νά τούς δώσει ἀρκετό ψωμί καί γιά τόν δρόμο. Ἐπίσης ἔτρεξε στήν ἀγέλη τῶν ζώων του καί διάλεξε «μοσχάριον ἁπαλόν καί καλόν». Ἔδωσε ἐντολή στόν δοῦλο του νά τό ἑτοιμάσει καί νά τούς παραθέσει κρέας ψητό. Κι ἀκόμη τούς ἔφερε βούτυρο καί γάλα. Μέ δυό λόγια, τούς παρέθεσε ἀρχοντικό τραπέζι. Ἀναφέρει τό ἱερό κείμενο ὅτι ὁ ἴδιος δέν κάθισε στό τραπέζι, ἀλλά στεκόταν ὄρθιος γιά νά τούς ὑπηρετεῖ. Τί ἀρχοντική φιλοξενία σέ ἄγνωστους ὁδοιπόρους! Προκαλεῖ μέχρι σήμερα τόν θαυμασμό καί τή συγκίνησή τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι, ὅταν θέλουν νά μιλήσουν γιά ἀρχοντική φιλοξενία, τή χαρακτηρίζουν ἀβραμιαία. Τό συμβάν αὐτό ἐπαινεῖται στόν στίχο τῆς πρός Ἑβραίους ἐπιστολῆς πού προαναφέραμε, διότι ὁ φιλόξενος Ἀβραάμ ἀξιώθηκε νά φιλοξενήσει ἀκόμη καί ἀγγέλους. Αὐτοί οἱ ὁδοιπόροι ἦταν ἄγγελοι, ὑπό τή μορφή τῶν ὁποίων ἐμφανίστηκε στόν Ἀβραάμ ἡ Ἁγία Τριάδα. Σχολιάζει ὁ ἱερός Χρυσόστομος ὅτι ὁ πατριάρχης Ἀβραάμ ἔριξε τό δίχτυ του νά πιάσει ψάρια καί ἔπιασε μαργαριτάρια! Καί ὁ ἱερός Δαμασκηνός σχολιάζει ὅτι σ αὐτό τόν κόσμο ὅλοι εἴμαστε ξένοι καί παρεπίδημοι. Γι’ αὐτό πρέπει νά εἴμαστε πολύ συμπαθεῖς στούς ξένους.

Ἐπίσης, σχετικά μέ τή φιλοξενία, τό ἄρθρο μᾶς θυμίζει ὅτι, ὅποιος προσφέρει «ποτήριον ψυχροῦ ὕδατος» σ᾿ ἕναν ἀπό τούς ἀνθρώπους πού ὁ κόσμος θεωρεῖ μικρούς καί ἄσημους, δέν θά χάσει στή μέλλουσα ζωή τήν ἀνταμοιβή πού τοῦ ἀνήκει (Ματθ. ι΄ 42).
Τό ἄρθρο ἐπιπλέον παραθέτει δύο ἐξαίρετα παραθέματα ἀπό τόν ἱερό Χρυσόστομο καί ἀπό τόν ὅσιο Ἐφραίμ τόν Σύρο, στά ὁποῖα τονίζεται ὅτι αὐτός πού ἀσκεῖ τή φιλοξενία, θά πάρει πολύ μεγάλο μισθό ἀπό τόν Θεό καί ὅτι ἡ φιλοξενία εἶναι πολύ μεγάλη ἀρετή. Εἶναι ἀρετή μέ θεϊκή διάσταση. Ἡ φιλοξενία εἶναι ἔμπρακτη ἀγάπη πρός τόν πλησίον. Ἐφόσον αὐτοί πού φιλοξενοῦν, ἐλεοῦν ἐμπερίστατους συνανθρώπους τους, θά ἐλεηθοῦν κι αὐτοί ἀπό τόν Θεό, σύμφωνα μέ τόν θεῖο λόγο τῆς Γραφῆς: «Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοί ἐλεηθήσονται» (Ματθ. ε΄ 7).

Νά μνημονεύσουμε κι ἕνα τελευταῖο ἁγιογραφικό παράδειγμα φιλοξενίας, αὐτό πού διασώζεται στό κη΄ κεφάλαιο τῶν «Πράξεων». Ὁ ἀπόστολος Παῦλος μαζί μέ 276 συνεπιβάτες του μετά ἀπό πολυήμερο περιπετειῶδες θαλάσσιο ταξίδι βγῆκαν ναυαγοί στή νῆσο Μελίτη (Μάλτα). Ἐκεῖ οἱ ξενόγλωσσοι κάτοικοί της τούς πρόσφεραν «οὐ τήν τυχοῦσαν φιλανθρωπίαν». Τούς ἄναψαν φωτιά, τούς δέχθηκαν μέ πολλή καλοσύνη καί τούς φιλοξένησαν ὄχι μία καί δύο μόνο ἡμέρες, ἀλλά ἐπί τρεῖς μῆνες φιλοξενοῦσαν 276 ἀνθρώπους. Καί πόσο φιλάνθρωπα ἦταν τά αἰσθήματά τους (Πράξ. κη΄ 1-10)!

γ) Ἀλλά καί οἱ προπάτορές μας στήν Ἀρχαία Ἑλλάδα φημίζονταν γιά τά φιλόξενα αἰσθήματά τους. Τί ἔχουμε νά ποῦμε πάνω σ᾿ αὐτό; (Σκέψεις Μελῶν…) Στήν Ἀρχαία Ἑλλάδα ἡ φιλοξενία ἐθεωρεῖτο κορυφαία ἀρετή. Στά χρόνια τοῦ Ὁμήρου, σέ ὅποιο σπίτι καί ἄν πήγαινε ἕνας ξένος, θά ἔβρισκε φιλοξενία. Ὄχι μόνο ὁ βασιλιάς, ἀλλά καί ὁ πιό ἄσημος πολίτης, ὁ ναυαγός, οἱ πάντες. Προσκαλοῦσαν στό σπίτι τους τόν ξένο καί παρέθεταν γεῦμα πρός τιμήν του.

όσο πολύ πρέπει κι ἐμεῖς οἱ νεότεροι Ἕλληνες νά διακρινόμαστε γιά τά φιλόξενα αἰσθήματά μας! Ἰδίως τώρα τό καλοκαίρι, πού ἀνταμώνουμε καί μέ ἀνθρώπους πού δέν τούς βλέπουμε ὅλο τόν χρόνο – σέ συνεκκλησιασμούς, σέ θρησκευτικές πανηγύρεις, σέ κατασκηνωτικά διήμερα καί τριήμερα – νά χαιρετιόμαστε, νά συμπνευματιζόμαστε, νά παρακαθόμαστε σέ κοινή τράπεζα, νά συσφίγγουμε μέ τή φιλοξενία τούς πνευματικούς δεσμούς μας καί νά νιώθουμε πιό πολύ ἀδελφοί μεταξύ μας.

Β΄ Μέρος –  Νά μή δεχόμαστε ἀδιάκριτα τόν ὁποιοδήποτε στό σπίτι μας καί ἡ φιλοξενία νά μήν ὑπερβαίνει τά μέτρα τῶν δυνατοτήτων μας

Θά διαβάσουμε τό ὑπόλοιπο ἄρθρο καί θά ρωτήσουμε τά Μέλη: Τί μᾶς λέει; (Σκέψεις Μελῶν…) α) Μᾶς λέει ὅτι ἡ φιλοξενία δέν εἶναι ἀρετή χωρίς ὅρια. Μπορεῖ νά ἔλθουν κάποιοι, γιά νά μᾶς κλέψουν. Μπορεῖ νά ἔλθουν ἄλλοι, γιά νά κάνουν ζημιά σέ εὐάλωτα πρόσωπα τῆς οἰκογένειας. Καί ἄλλους πειρασμούς μπορεῖ νά ἀντιμετωπίσουμε, ἄν δεχόμαστε ἀδιάκριτα τόν ὁποιοδήποτε στό σπίτι μας. Ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ μᾶς προειδοποιεῖ νά προσέχουμε: «Μή πάντα ἄνθρωπον εἰσάγαγε εἰς τόν οἶκόν σου· πολλά γἀρ τά ἔνεδρα τοῦ δολίου» (Σ. Σειρ. ια΄ 29). Μή βάζεις μέσα στό σπίτι σου ὅποιον νά ᾿ναι, διότι εἶναι πολλές οἱ παγίδες πού στήνουν οἱ δόλιοι ἄνθρωποι. Μέ σύνεση, μέ προσευχή, μέ διάκριση καί μέ σοφία νά φιλοξενοῦμε αὐτούς πού πρέπει νά φιλοξενήσουμε.

β) Ἐπίσης τό Β΄ Μέρος τοῦ ἄρθρου μᾶς λέει τό γεῦμα πού θά παραθέσουμε στόν ξένο νά μήν εἶναι ἐξηζητημένο, ἀλλά αὐτό πού ἔχουμε μαγειρέψει ἐκείνη τήν ἡμέρα. Νά μήν ντρεπόμαστε νά παραθέσουμε λιτότερο φαγητό, κάτι ἀπό τά κηπουρικά πού μαζέψαμε ἀπό τόν κῆπο μας, παρά νά παραθέτουμε ἀναρίθμητα ἐδέσματα, πού θά μᾶς ἐπιβαρύνουν καί μέ κόπο καί μέ ἔξοδα. Ἐπίσης νά προσέχουμε, ὅταν φιλοξενοῦμε, νά μήν πέσουμε οὔτε στήν κενοδοξία οὔτε στή λαιμαργία. Λέει ὁ ὅσιος Ἐφραίμ ὁ Σύρος ὅτι εἶναι προτιμότερη ἡ παράθεση λαχανικῶν μέ ἀγάπη, παρά ἡ παράθεση ἀναρίθμητων ἐδεσμάτων μέ πολλή ὀδύνη. «Κρεῖσον ἡ παράθεσις λαχάνων μετά ἀγάπης, ἤ μύρια ἐδέσματα μετ᾿ ὀδύνης». Διότι ὁ Θεός ἀγαπᾶ καί εὐλογεῖ τόν «ἰλαρόν δότην»· αὐτόν πού φιλοξενεῖ μέ τήν καρδιά του προσφέροντας αὐτό πού μπορεῖ νά προσφέρει, «ἄνευ γογγυσμῶν».

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Ἄς καλλιεργοῦμε, ὅσο μποροῦμε, τήν ἀρετή τῆς φιλοξενίας, διότι περιμα­ζεύοντας τόν ξένο, δείχνουμε ἀγάπη στόν ἴδιο τόν Θεό. Ἡ φιλοξενία δέν εἶναι ἁπλῶς ἕνα καθῆκον, ἀλλά μιά εὐλογία. Στά μοναστήρια, στίς ἑνορίες, στά ἱερά προσκυνήματα, οἱ πόρτες εἶναι ἀνοιχτές γιά κάθε ψυχή πού ἀναζητᾶ παρηγοριά καί ζεστασιά. Νά δίνουμε κι ἐμεῖς χρόνο, χαμόγελο καί λόγια παρηγοριᾶς σέ ὅποιον τό χρειάζεται. Σέ ἕναν κόσμο πού συχνά ἀποξενώνει, ἄς γίνουμε ἄνθρωποι ἀνοιχτῆς καρδιᾶς.

ΣΥΝΘΗΜΑ

«τήν φιλοξενίαν διώκοντες» (Ρωμ. ιβ΄ 13)

ΥΓ. Τό θέμα αὐτό, κατά προτίμηση, νά γίνει τόν μήνα Ἰούλιο τοῦ 2026.