17. «Εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν» (2-8/3)

Στό τελευταῖο λειτουργικό θέμα πού κάναμε τήν περσινή χρονιά στούς Κύκλους μας (ἦταν τό 25ο τῆς περιόδου 2024-25 καί τό κάναμε τόν Μάιο τοῦ 2025) λέγαμε ὅτι τό τμῆμα τῆς θείας Λειτουργίας ἀπό τή θεία Κοινωνία τῶν πιστῶν μέχρι τήν Ἀπόλυση [Εὐχαριστία, Εὐλογία, Ἀπόλυση] εἶναι ὕμνος εὐχαριστίας στόν Τριαδικό Θεό. Στό θέμα τοῦ Κύκλου πού θά κάνουμε σήμερα δέν θά ἀναφερθοῦμε σέ ὅλο αὐτό τό τμῆμα τῆς θείας Λειτουργίας, ἀλλά θά ἑστιάσουμε τήν προσοχή μας μόνο στόν ἐξαίρετο ὕμνο: «Εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν, ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον, εὕρομεν πίστιν ἀληθῆ, ἀδιαίρετον Τριάδα προσκυνοῦντες, αὕτη γάρ ἡμᾶς ἔσωσεν».

Θά διαβάσουμε τό Α΄ Μέρος τοῦ ἄρθρου «Εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν», «Ο ΣΩΤΗΡ», τεῦχ. 2346/1.2.26/σελ. 71-72, ἕως ἐκεῖ πού λέει: «Εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν», σελ. 72, καί θά ποῦμε στά Μέλη ὅτι ὁ ἐξαίρετος αὐτός ὕμνος ψάλλεται μετά τή θεία Κοινωνία τῶν πιστῶν. Τότε ὁ Λειτουργός ἱερέας σκεπάζει τό ἅγιο Ποτήριο μέ τό ἄγιο μανδήλιο καί ἀπό τήν Ὡραία Πύλη εὐλογεῖ τούς πιστούς λέγοντας: «Σῶσον, ὁ Θεός, τόν λαόν σου καί εὐλόγησον τήν κληρονομίαν σου». Καί ὁ λαός ἀπαντᾶ στήν εὐλογία αὐτή τοῦ Λειτουργοῦ ἱερέα: «Εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν, ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον…»

1. Τί ὁμολογοῦμε ὅταν ψάλλουμε «εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν»; (Σκέψεις Μελῶν…) Ὁμολογοῦμε ὅτι εἴδαμε μέ τήν πίστη τόν Χριστό, ὁ ὁποῖος εἶναι τό φῶς τό ἀληθινό. Μέ τούς ὀφθαλμούς τῆς πίστεως ὅλοι οἱ πιστοί Χριστιανοί βλέπουμε τήν ὥρα ἐκείνη τόν Χριστό ὡς Φῶς.

Πάρα πολλοί Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας μας ἔβλεπαν τόν Χριστό ὡς Φῶς. Ἀναφέρουμε ὡς παράδειγμα τή λειτουργική ἐμπειρία τοῦ ὁσιομάρτυρος Ἰακώβου τοῦ Ἁγιορείτου. Λειτουργήθηκε μέ τόν μαθητή του Μαρκιανό στήν Παναγία «Ἄξιόν ἐστιν» τοῦ Πρωτάτου τῶν Καρυῶν. Ὁ μαθητής του παρατήρησε ὅτι ὁ Ὅσιος τήν ὥρα τῆς θείας Λειτουργίας κάτι ἔβλεπε. Μετά τή θεία Λειτουργία τόν ρώτησε νά τοῦ πεῖ τί ἔβλεπε. Ὁ Ὅσιος τοῦ ἀπάντησε: Ὅταν ὁ Λειτουργός ἄρχισε νά ἐνδύεται τήν ἱερατική στολή του, ἔλαμψε μπροστά του φῶς, ὅμοιο μέ τό φῶς τῆς αὐγῆς. Ὅταν ἄρχισε νά προσκομίζει, εἶδα τέσσερα ἀγγελικά τάγματα, τά ὁποῖα πῆγαν καί στάθηκαν στά τέσσερα σημεῖα τοῦ Ναοῦ. Ὅταν ὁ Λειτουργός σκέπασε μετά τήν προσκομιδή τά τίμια Δῶρα, εἶδα ἄπλετο φῶς πού τά κάλυψε, διότι τά αἰσθητά καλύμματα φανερώνουν τό νοητό φῶς πού σκεπάζει τά Ἅγια. Ὅταν κατά τή Μεγάλη Εἴσοδο βγῆκε ὁ Λειτουργός μέ τά Ἅγια, προπορευόταν τό φῶς καί σκέπαζε ὅλους τούς πιστούς. Ὅταν στή συνέχεια τοποθέτησε τά Ἅγια ἐπάνω στήν Ἁγία Τράπεζα, τό φῶς ἐκεῖνο τόν περικύκλωσε… Μετά τόν Καθαγιασμό τῶν τιμίων Δώρων εἶδα, παιδί μου, τόν Κύριο ὡς Βρέφος ἐπάνω στό ἅγιο Δισκάριο μέσα στό φῶς. Κι ὅταν τελείωσε ἡ θεία Λειτουργία, εἶδα πάλι ἀκέραιο τό Βρέφος μαζί μέ τούς ἁγίους Ἀγγέλους νά ἀναβαίνει μέ δόξα καί τιμή στόν οὐρανό (Μέγας Συναξαριστής, Ἀθήνα 1950, 1η ἔκδοση, σελ. 41-42).

Πράγματι· ὅλα τά τελούμενα στή θεία Λειτουργία εἶναι φωτεινά, ὅλα φωτίζονται ἀπό τό φῶς τοῦ Χριστοῦ. Ἡ θεία Λειτουργία εἶναι εἰκόνα τῆς μέλλουσας Βασιλείας. Στή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ ὅλα θά καταλάμπονται ἀπό τό φῶς τοῦ Χριστοῦ (Ἀποκ. κβ΄ 5). Βέβαια ἐμεῖς δέν ἔχουμε τόση καθαρότητα, ὅση εἶχαν οἱ Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας μας, οἱ ὁποῖοι ἔβλεπαν τά ἀόρατα. Ἀλλά μέ τούς ὀφθαλμούς τῆς πίστεως ὅλοι οἱ πιστοί βιώνουμε τήν ἴδια λειτουργική ἐμπειρία. Βλέπουμε τόν Χριστό ὡς Φῶς. Στήν Ἀκολουθία τοῦ Ἑσπερινοῦ, ὅταν ψάλλουμε τό «Φῶς ἱλαρόν», βλέπουμε τόν Χριστό ὡς Φῶς. Στήν Ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου, ὅταν ψάλλουμε τή Δοξολογία: «Δόξα σοι τῷ δείξαντι τό φῶς, δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καί ἐπί γῆς εἰρήνη ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία…», βλέπουμε τόν Χριστό ὡς Φῶς. Στή θεία Λειτουργία, κατά τήν ἀκρόαση τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου, ὅταν λέγεται προηγουμένως ἀπό τόν Λειτουργό ἱερέα ἡ εὐχή: «Ἔλαμψον ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, φιλάνθρωπε Δέσποτα, τό τῆς σῆς θεογνωσίας ἀκήρατον φῶς καί τούς τῆς διανοίας ἡμῶν διάνοιξον ὀφθαλμούς εἰς τήν τῶν εὐαγγελικῶν σου κηρυγμάτων κατανόησιν», βλέπουμε τόν Χριστό ὡς Φῶς. Κατά τή θεία Κοινωνία, ὅταν προσερχόμαστε στό Ποτήριο τῆς ζωῆς καί κοινωνοῦμε τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων, βλέπουμε τόν Χριστό ὡς Φῶς. Δεχόμαστε στίς ψυχές μας ὄχι ἁπλῶς «κάποια ἀκτίνα φωτός, ἀλλά αὐτόν τόν δίσκον τοῦ Ἡλίου», ὥστε νά Τόν ἔχουμε ἔνοικο μέσα μας καί νά ἑνωνόμαστε μαζί Του καί νά γινόμαστε «ἕν πνεῦμα». Ὁ Χριστός γίνεται φῶς γιά ὅσους πιστούς κοινωνοῦν μέ καθαρή καρδιά. Ἀλλά καί μετά τή θεία Κοινωνία βλέπουμε τόν φωτοδότη Χριστό στά πρόσωπα τῶν πιστῶν καί ἰδίως τῶν μικρῶν παιδιῶν, πού εἶναι φωτεινά καί λάμπουν ἀπό ἀπαστράπτουσα καθαρότητα. Μετά τή θεία Λειτουργία ἐπιστρέφουν οἱ Χριστιανοί στά σπίτια τους ἔχοντας «τόν Χριστόν κατοικοῦντα ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν», «λάμποντες, ἀστράπτοντες, ἠλλοιωμένοι»! Μέ πρόσωπα γλυκά, μέ μάτια φωτεινά! Ὅλο τό σῶμα τους λάμπει ἔσωθεν, ἐκπέμπει φῶς καί γλυκασμό! Παίρνουν τό πρωινό τους μέ «ἀφελότητα καρδίας», λένε κάτι ὠφέλιμο, συναναστρέφονται ἀδελφικά μεταξύ τους δημιουργώντας κοινωνία ἀγάπης! Κατόπιν στό μεσημβρινό γεῦμα, πού εἶναι καί πλουσιότερο γιά τό εὔσημο τῆς ἡμέρας, κάνουν τήν προσευχή τους στόν Χριστό νά εὐλογήσει τήν οἰκογένειά τους καί νά ἔλθει ἡ Χάρις Του σέ κάθε μιά ψυχή. Ἔτσι γιορτάζουν οἱ πιστοί Χριστιανοί τήν Κυριακή μέσα στό φῶς τοῦ Χριστοῦ ὡς Πάσχα, ὡς Λαμπρή, ὡς Ἀνάσταση!

2. Τί ὁμολογοῦμε ὅταν ψάλλουμε «ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον»; (Σκέψεις Μελῶν…) Ὁμολογοῦμε ὅτι λάβαμε μέ τή θεία Κοινωνία Πνεῦμα ἐπουράνιο. Σέ πολλά σημεῖα τῆς θείας Λειτουργίας ἐκζητοῦμε τή Χάρι τοῦ Παναγίου Πνεύματος. Νά θυμηθοῦμε τούς λόγους τῆς ἐπικλήσεως καί τοῦ Καθαγιασμοῦ τῶν Τιμίων Δώρων: «κατάπεμψον τό Πνεῦμά σου τό Ἅγιον ἐφ᾿ ἡμᾶς καί ἐπί τά προκείμενα Δῶρα ταῦτα. Καί ποίησον τόν μέν Ἄρτον τοῦτον τίμιον Σῶμα τοῦ Χριστοῦ Σου. Τό δέν ἐν τῷ Ποτηρίῳ τούτῳ τίμιον Αἷμα τοῦ Χριστοῦ Σου. Μεταβαλών τῷ Πνεύματί Σου τῷ Ἁγίῳ. Ἀμήν, Ἀμήν, Ἀμήν»! Ὁ ἅγιος Δημήτριος Γκαγκαστάθης, ὅταν λειτουργοῦσε, αἰσθανόταν τή Χάρι τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ὡς εὐωδία. Εὐωδίαζε ἡ Ἁγία Τράπεζα. Μερικές φορές εὐωδίαζε ὅλος ὁ Ναός μέ οὐράνια εὐωδία. Αὐτή τή Χάρι καί τήν εὐωδία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, κατά τό μέτρο τοῦ δυνατοῦ, τήν αἰσθανόμαστε καί ὅλοι οἱ πιστοί Χριστιανοί. Γι᾿ αὐτό ὁμολογοῦμε: «ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον»!

Ἔπειτα θά διαβάσουμε τό ὑπόλοιπο ἄρθρο καί θά ποῦμε στά Μέλη: Στή συνέχεια τοῦ ἐξαίρετου ὕμνου πού ἀναλύουμε, ὁμολογοῦμε ὅτι «εὕρομεν πίστιν ἀληθῆ, ἀδιαίρετον Τριάδα προσκυνοῦντες, αὕτη γάρ ἡμᾶς ἔσωσεν». Βρήκαμε πίστη ἀληθινή προσκυνώντας τήν ἀδιαίρετη Ἁγία Τριάδα· διότι αὐτή μᾶς ἔσωσε. Τί ἔχουμε νά ποῦμε πάνω σ᾿ αὐτό; (Σκέψεις Μελῶν…) Δέν ἀπευθυνόμαστε μόνο στόν Ἀμνό τοῦ Θεοῦ, ὁ Ὁποῖος θυσιάστηκε γιά μᾶς πάνω στόν Σταυρό, ἀλλά ἀπευθυνόμαστε σέ ὅλη τήν Ἁγία Τριάδα. Ἡ εὐχαριστία πού ἀπευθύνουμε στόν Θεό εἶναι Τριαδική εὐχαριστία. Μᾶς κάνει ἐντύπωση ὅτι ἡ θεία Λειτουργία ἀρχίζει μέ τήν Τριαδική δοξολογία: «Εὐλογημένη ἡ βασιλεία τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν». Καί τελειώνει μέ τήν Τριαδική εὐχαριστία: «Εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν, ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον, εὕρομεν πίστιν ἀληθῆ, ἀδιαίρετον Τριάδα προσκυνοῦντες, αὕτη γάρ ἡμᾶς ἔσωσεν». Στή θεία Λειτουργία διά τοῦ ὑψίστου Μυστηρίου τῆς θείας Εὐχαριστίας γνωρίζουμε ὡς Φῶς ὄχι μόνο τόν Υἱό, ἀλλά καί τόν Πατέρα καί τό Ἅγιο Πνεῦμα. «Φῶς ὁ Πατήρ, Φῶς ὁ Λόγος, Φῶς καί τό Ἅγιον Πνεῦμα», ψάλλουμε στό Ἐξαποστειλάριο τῆς Πεντηκοστῆς. «Φῶς καί Φῶς καί Φῶς, ἀλλά ἕνα Φῶς, ἕνας Θεός», διακηρύττει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος (PG 36, 136). Ὁ Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης ἀνατέλλει στόν κόσμο «ἐκ τοῦ Φωτός τοῦ Πατρός». Τό ἁγιότατο Μυστήριο τῆς θείας Εὐχαριστίας ἱερουργεῖται ἀπό «τό Φῶς τοῦ κόσμου», τόν Χριστό, καί καθαγιάζεται μέ «τό Φῶς τοῦ Παρακλήτου». Οἱ πιστοί πού κοινωνοῦμε «μετά φόβου Θεοῦ, πίστεως καί ἀγάπης» τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων, ἐρχόμαστε σέ κοινωνία, ἐπαφή καί ἕνωση μέ ὅλη τήν Ἁγία Τριάδα καί γινόμαστε «θείας κοινωνοί φύσεως», ὅπως γράφει ὁ ἀπόστολος Πέτρος στή Β΄ Καθολική ἐπιστολή του (α΄ 4). Ἄν ἀγαποῦμε ἀληθινά τόν Θεό καί τηροῦμε τίς ἐντολές Του καί κοινωνοῦμε ἀκατακρίτως τῶν ’Αχράντων Μυστηρίων, ἔρχεται καί κατοικεῖ στίς καρδιές μας ἡ Ἁγία καί Βασιλική Τριάδα, ὅπως βεβαιώνει ὁ ἴδιος ὁ Κύριος λέγοντας: «Πρός αὐτόν ἐλευσόμεθα καί μονήν παρ᾿ αὐτῷ ποιήσομεν» (Ἰω. ιδ΄ 23).

Πόσες σπουδαῖες καί βαθιές ἔννοιες περιέχει ἡ Τριαδική εὐχαριστία «Εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν…»! Μακάρι νά τίς βιώνουμε, γιά νά εἶναι καί ἡ δική μας ζωή φωτεινή. Νά λάμπουμε κι ἐμεῖς τό φῶς τοῦ Χριστοῦ. Νά εἴμαστε «τέκνα φωτός», «φωτόμορφα τέκνα τῆς Ἐκκλησίας» καί νά φέρνουμε τό φῶς τοῦ Χριστοῦ στά σπίτια μας, στό περιβάλλον πού ζοῦμε, στήν κοινωνία μας, παντοῦ!

Τό ἑπόμενο θέμα μας θά εἶναι ἀπό τό ἄρθρο «Καθ᾿ ἡμέραν», «Ο ΣΩΤΗΡ», τεῦχ. 2344/1.1.2026/σελ. 9-10.