«Μία ἱστορικὴ συμφωνία πολιτιστικῆς ἀνταλλαγῆς συνῆψαν ἡ Ἑλλάδα καὶ ἡ Βουλγαρία, μὲ τὴν ὁποία ἐπιστρέφουν στὴ χώρα μας, ἔπειτα ἀπὸ περισσότερο ἀπὸ ἕναν αἰώνα, 48 κειμήλια ἀνεκτίμητης ἀξίας, ποὺ εἶχαν μεταφερθεῖ στὴ Σόφια τὸ 1917, κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Ἡ συμφωνία ἀποτελεῖ ἀποτέλεσμα πολυετῶν διαπραγματεύσεων καὶ προβλέπει, παράλληλα, τὴν παράδοση στὴ Βουλγαρία τῶν λειψάνων τοῦ Τσάρου Σαμουήλ.
Οἱ ὑπουργοὶ Πολιτισμοῦ Ἑλλάδας καὶ Βουλγαρίας ὑπέγραψαν Μνημόνιο Κατανόησης γιὰ τὴν ἀμοιβαία “κατάθεση” κειμηλίων ἱστορικῆς ἀξίας γιὰ τὶς δύο χῶρες. Τὰ 48 κειμήλια ποὺ ἐπιστρέφουν στὴν Ἑλλάδα προέρχονται ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Μονὴ Παναγίας Εἰκοσιφοινίσσης, τὴν Ἱερὰ Μονὴ Τιμίου Προδρόμου Σερρῶν καὶ τὴν Ἱερὰ Μητρόπολη Σερρῶν καὶ Νιγρίτης.
Ἀπὸ τὴν πλευρά της, ἡ Ἑλλάδα θὰ παραδώσει στὴ Βουλγαρία τὰ λείψανα τοῦ Τσάρου Σαμουὴλ τῆς Βουλγαρίας (997-1014), ποὺ ἐντοπίστηκαν τὸ 1965 στὴ Βασιλικὴ τοῦ Ἁγίου Ἀχιλλίου στὴ Μικρὴ Πρέσπα… Οἱ δύο χῶρες συμφώνησαν ἐπίσης νὰ συνεχίσουν τὶς διαπραγματεύσεις γιὰ τὴν ἔνταξη, σὲ ἑπόμενη συμφωνία, ἱστορικῶν ἀντικειμένων ἀμοιβαίου ἐνδιαφέροντος» («Skai.gr» 29-9-2026).
Σὲ ἀνακοίνωσή της ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐκφράζει τὴν εὐχὴ «τὸ Μνημόνιο Κατανόησης… νὰ εἶναι μόνον ἡ καλὴ ἀρχὴ καὶ νὰ ἀκολουθηθεῖ ἀπὸ πρόσθετες συμφωνίες γιὰ τὴν ἐπιστροφὴ τῶν λοιπῶν ἐκκλησιαστικῶν κειμηλίων». Οἱ δὲ Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Δράμας, Σιδηροκάστρου καὶ Ξάνθης, μὲ ξεχωριστὲς ἀνακοινώσεις τους, ζητοῦν τὴν ἐπιστροφὴ ὅλων τῶν κειμηλίων ποὺ ἐκλάπησαν ἀπὸ τοὺς Βουλγάρους στὴ διάρκεια τοῦ Α΄ καὶ τοῦ Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Καὶ ἀναφέρουν ὅτι πρόκειται γιὰ ἑκατοντάδες χειρόγραφους κώδικες, πατριαρχικὰ χρυσόβουλα καὶ βυζαντινὰ ἱερὰ σκεύη.
Ταυτόχρονα ἔχουν ἀναρτηθεῖ στὰ ΜΜΕ ἐπικριτικὰ δημοσιεύματα, ποὺ χαρακτηρίζουν τὴ συμφωνία «ἐπαχθὴ» καὶ «ἐκφράζουν τὶς ἐπιφυλάξεις τους γιὰ τὸ συμφέρον ποὺ ἀποκομίζουμε ἐμεῖς, ὡς Ἑλλάδα, ἀπὸ τὴν ἐν λόγῳ συμφωνία». Ὑποστηρίζουν ἐπιπλέον ὅτι ἡ ἑλληνικὴ πλευρὰ προχώρησε σὲ μία πολὺ σοβαρὴ παραχώρηση (τὰ ὀστὰ ἑνὸς ἡγεμόνα μὲ τεράστια συμβολικὴ σημασία γιὰ τὴ Βουλγαρία), λαμβάνοντας ὡς ἀντάλλαγμα ἕνα ἐλάχιστο ποσοστὸ ἀπὸ τὰ δικά της, λεηλατημένα ἀντικείμενα. Καὶ ἐκφράζουν φόβους ὅτι ἡ ὑπογραφὴ αὐτῆς τῆς συμφωνίας μπορεῖ νὰ λειτουργήσει ὡς ἔμμεση παραίτηση ἀπὸ τὶς ἑλληνικὲς διεκδικήσεις γιὰ τὰ ὑπόλοιπα ἑκατοντάδες κλεμμένα κειμήλια.
Ἡ ὑπουργὸς Πολιτισμοῦ κ. Λίνα Μενδώνη ἀπαντᾶ σχετικά, ὅτι στὸ Μνημόνιο Κατανόησης ἀναφέρεται ρητὰ ὅτι «τὰ Μέρη θὰ συνεχίσουν τὶς διαβουλεύσεις καλῆς πίστης, μὲ σκοπὸ νὰ συμβάλουν… στὴ σύναψη νέου Μνημονίου, ποὺ θὰ ἀποτελέσει τὸ ἀντικείμενο ἐπακόλουθης ἀμοιβαίας συμφωνίας».
Ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία λοιπὸν θὰ πρέπει ἄμεσα καὶ μὲ συγκεκριμένες ἐγγυήσεις νὰ ζητήσει τὴν ἐπιστροφὴ τοῦ συνόλου τῶν κειμηλίων καὶ τῶν χειρογράφων ποὺ ἀφαιρέθηκαν ἀπὸ Ἱερὲς Μονὲς τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης.
