07. Ἅγιος Ἀνδρέας ὁ Πρωτόκλητος (24-30/11)

1. Ὁ ἅγιος ἀπόστολος Ἀνδρέας ὀνομάζεται «Πρωτόκλητος», διότι εἶναι ὁ πρῶτος ἀπό τούς ἁγίους Ἀποστόλους πού κλήθηκε ἀπό τόν Χριστό στό ἀποστολικό ἀξίωμα. Ἔχει ὄνομα καθαρά ἑλληνικό, παρόλο πού ἦταν Ἑβραῖος στήν καταγωγή. Γεννήθηκε στήν παραλίμνια κωμόπολη Βηθσαϊδά τῆς Γαλιλαίας, ἡ ὁποία χάρισε στόν Χριστό πέντε ἀπό τούς δώδεκα Μαθητές του: τόν Ἀνδρέα, τόν Πέτρο, τόν Ἰάκωβο, τόν Ἰωάννη καί τόν Φίλιππο. Μαζί μέ τόν ἀδελφό του Σίμωνα Πέτρο εἶχαν ἕνα ψαροκάικο καί ἀσχολοῦνταν μέ τήν ἁλιεία, πρίν ἀκολουθήσουν τόν Κύριο. Εἶχαν καί δύο συνεταίρους στήν ἁλιευτική τέχνη, τόν Ἰάκωβο καί τόν Ἰωάννη. Αὐτοί οἱ τέσσερις ψαράδες ἀκολούθησαν ἀπό τούς πρώτους τόν τίμιο Πρόδρομο, πού δίδασκε στά πλήθη τῶν ἀνθρώπων λέγοντας: «Μετανοεῖτε· ἤγγικε γάρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» (Ματθ. δ΄ 17). Μία ἡμέρα, καθώς ἄκουγαν ὁ Ἀνδρέας μαζί μέ τόν Ἰωάννη τό κήρυγμα τοῦ τιμίου Προδρόμου, τόν εἶδαν νά τινάζεται θαμβωμένος καί νά δείχνει μέ τό δάκτυλό του τόν Μεσσία λέγοντας: «Ἴδε ὁ ἀμνός τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τήν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου» (Ἰω. α΄ 29). Μόλις τούς ἔδειξε «τόν Ἀμνόν τοῦ Θεοῦ», σκίρτησαν ἀπό χαρά καί ἀκολούθησαν χωρίς χρονοτριβή τόν θεῖο Διδάσκαλο. Ὁ Κύριος τούς εἶδε πού Τόν ἀκολουθοῦσαν καί τούς ρώτησε: «τί ζητεῖτε;» (Ἰω. α΄ 39). «Οἱ δέ εἶπον αὐτῷ· ραββί· ὅ λέγεται ἑρμηνευόμενον διδάσκαλε· ποῦ μένεις;» (Ἰω. α΄ 39). Ἐσένα ζητοῦμε καί θέλουμε νά μάθουμε ποῦ μένεις. Ἐλᾶτε μαζί μου καί θά δεῖτε ποῦ μένω, τούς ἀπάντησε ὁ Χριστός. «Ἦλθον καί εἶδον ποῦ μένει, καί παρ᾿ αὐτῷ ἔμειναν τήν ἡμέραν ἐκείνην» (Ἰω. α΄ 40). Ἦταν ἡ ὥρα 4 τό ἀπόγευμα καί ἔμειναν κοντά στόν Χριστό μέχρι τίς 6. Ὁ Ἀνδρέας χάρηκε πάρα πολύ καί ἔτρεξε ἀμέσως νά τό πεῖ στόν ἀδελφό του Σίμωνα. «Εὑρίσκει (ὁ Ἀνδρέας) πρῶτος τόν ἀδελφόν τόν ἴδιον Σίμωνα καί λέγει αὐτῷ· εὑρήκαμεν τόν Μεσσίαν» (Ἰω. α΄ 42)!

2. Ὅταν λίγες ἡμέρες ἀργότερα τούς κάλεσε ὁ Χριστός μαζί μέ τόν ἀδελφό του Σίμωνα στήν παραλία τῆς λίμνης Γεννησαρέτ νά Τόν ἀκολουθήσουν, ἄφησαν ἀμέσως τά δίχτυα στό πλοῖο τους καί Τόν ἀκολούθησαν: «Οἱ δέ εὐθέως ἀφέντες τά δίκτυα ἠκολούθησαν αὐτῷ» (Ματθ. δ΄ 20).

Ἀπό τά ἱερά Εὐαγγέλια συνάγεται ὅτι λιγοστά ἦταν πάντοτε τά λόγια τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Ἀνδρέα. Τό ὄνομά του ἀναφέρεται δύο φορές: α) στό θαῦμα τοῦ χορτασμοῦ τῶν πεντακισχιλίων, πού εἶπε στόν Χριστό: Ὑπάρχει ἐδῶ κάποιος νέος πού ἔχει πέντε ψωμιά κριθαρένια καί δύο ψάρια. Ἀλλά τί εἶναι αὐτά τά λίγα γιά τόσο πολλούς ἀνθρώπους; (Ἰω. ς΄ 9), καί β) στό περιστατικό πού πῆγαν κάποιοι Ἕλληνες στόν Φίλιππο καί τοῦ εἶπαν: «θέλομεν τόν Ἰησοῦν ἰδεῖν» (Ἰω. ιβ´ 21). Ὁ Φίλιππος τό εἶπε στόν Ἀνδρέα καί οἱ δυό τους τό εἶπαν στόν Χριστό. Καί ὁ Χριστός τούς ἀπάντησε: «Ἐλήλυθεν ἡ ὥρα ἵνα δοξασθῇ ὁ υἱός τοῦ ἀνθρώπου» (Ἰω. ιβ´ 23).

Τήν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς ἴσχυσε καί γιά τόν ἀπόστολο Ἀνδρέα ὁ λόγος «ὁ πανσόφους τούς ἁλιεῖς ἀναδείξας»! Ὁ ἀγράμματος ψαράς τῆς λίμνης Γεννησαρέτ ἔγινε μέ τόν φωτισμό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος διαπρύσιος κήρυκας τοῦ Εὐαγγελίου. Κήρυξε στή Βιθυνία, στά παράλια τοῦ Εὐξείνου Πόντου, στή Σινώπη, τήν Ἀμισό, τή Σαμψούντα, τήν Τραπεζούντα, στούς Σκύθες, στά παράλια τῆς Κασπίας θάλασσας, στήν Κριμαία, στή Χερσώνα τῆς Οὐκρανίας. Ἐπιστρέφοντας κήρυξε καί στό Βυζάντιο, ὅπου χειροτόνησε πρῶτο Ἐπίσκοπο τοῦ Βυζαντίου τόν Στάχυ. Ἐδῶ νά τονίσουμε ὅτι εἶναι ἀποστολική ἡ Ἐκκλησία τοῦ παλαιοῦ Βυζαντίου, τῆς Κωνσταντινουπόλεως, μέ ἱδρυτή της τόν ἀπόστολο Ἀνδρέα. Συνέχισε κατόπιν ὁ ἀπόστολος Ἀνδρέας τήν ἱεραποστολική περιοδεία του στήν Ἡράκλεια τῆς Θράκης, στή Μακεδονία, στή Θεσσαλία, στή Ρούμελη, στήν Ἀχαΐα καί κατέληξε στήν Πάτρα, ὅπου θεράπευσε πολλούς ἀρρώστους, ὅπως τόν Σωσσία, κάτοικο τῶν Πατρῶν, ἀκόμη καί τόν Ἀνθύπατο τῆς Ἀχαΐας Λέσβιο. Ὅταν ὁ Λέσβιος ἔγινε Χριστιανός, ἀντικαταστάθηκε ἀπό τόν Αἰγεάτη. Ἀλλά καί τή γυναίκα τοῦ Ἀνθύπατου τῆς Ἀχαΐας Αἰγεάτη, τή Μαξιμίλλα, τή θεράπευσε καί τήν ἔκανε Χριστιανή. Ἐπιπλέον ἔκανε Χριστιανό τόν ἀδελφό τοῦ Αἰγεάτη, τόν σοφό μαθηματικό Στρατοκλῆ, καί τόν χειροτόνησε πρῶτο Ἐπίσκοπο τῆς Ἐκκλησίας τῶν Πατρῶν.

3. Ὁ Αἰγεάτης ἐξεμάνη πού ἔκανε τόσο πολλούς Χριστιανούς στήν Πάτρα ὁ ἀπόστολος Ἀνδρέας, γι᾿ αὐτό τόν φυλάκισε καί ἔπειτα διέταξε νά τόν σταυρώσουν ἐπάνω σέ σταυρό σχήματος Χ. Τρία ἡμερόνυχτα εἶχαν κρεμασμένο τόν Ἅγιο στόν σταυρό. Τήν τέταρτη ἡμέρα παρέδωσε τήν ἀγωνιστική ψυχή του στόν Κύριο λέγοντας προσευχητικά τοῦτα τά λόγια: «Προσλαβοῦ με πρός σέ, Ἰησοῦ Χριστέ, ὅν εἶδον, ὅν φιλῶ, ἐν τῷ ὁποίῳ εἰμί καί ἔσομαι. Δέξαί με ἐν εἰρήνῃ εἰς τάς αἰωνίους σου σκηνάς».

Κατόπιν ὁ Ἐπίσκοπος Πατρῶν Στρατοκλῆς μαζί μέ τήν εὐγενή Μαξιμίλλα,  «ἔλυσαν τό λείψανον καί μετ᾿ εὐλαβείας καθεῖλον ἀπό τοῦ σταυροῦ τό σῶμα τοῦ μακαρίου Πρωτοκλήτου». Ἀψηφώντας κάθε κίνδυνο, τό ἄλειψαν μέ πολύτιμα μύρα καί τό ἐνταφίασαν, μέ τιμή καί εὐλάβεια «πλησίον τοῦ αἰγιαλοῦ». Τό μαρμάρινο μνῆμα, στό ὁποῖο τόν ἀπέθεσαν τό εἶχε ἑτοιμάσει ἡ Μαξιμίλλα γιά τόν ἑαυτό της, ἀλλά σάν ἄλλη μυροφόρος τό χάρισε στόν πνευματικό πατέρα της, τόν ἅγιο Ἀνδρέα τόν Πρωτόκλητο. Στό σημεῖο ἐκεῖνο κτίσθηκε ἀργότερα ὁ παλαιός Ναός τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέα, μέσα στόν ὁποῖο βρίσκεται ὁ τάφος τοῦ Ἁγίου. Μετά ἀπό 350 χρόνια ἔγινε ἡ ἀνακομιδή τῶν ἁγίων λειψάνων του καί τά περισσότερα τίμια λείψανά του μεταφέρθηκαν στόν ἱερό Ναό τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων στήν Κωνσταντινούπολη. Τό 1204 οἱ Φράγκοι τῆς Δ΄ Σταυροφορίας ἅρπαξαν αὐτά τά ἱερά λείψανα καί τά μετέφεραν στό Ἀμάλφι τῆς Ἰταλίας. Κατόπιν ἅρπαξαν ἀπό τήν Πάτρα τόν σταυρό τοῦ ἁγίου Ἀνδρέα καί τόν μετέφεραν στή Μονή τοῦ Ἁγίου Βίκτωρος στή Μασσαλία. Ἡ τιμία κάρα τοῦ ἁγίου Ἀνδρέα παρέμεινε στήν Πάτρα. Ὅταν ὅμως οἱ Τοῦρκοι ἐπρόκειτο νά καταλάβουν τήν Πάτρα, τό 1460 μ.Χ., ὁ Θωμᾶς Παλαιολόγος, ἀδελφός τοῦ τελευταίου αὐτοκράτορα Κωνσταντίνου τοῦ Παλαιολόγου καί τελευταῖος Δεσπότης τοῦ Μοριᾶ, μετέφερε τήν ἁγία κάρα τοῦ ἀποστόλου Ἀνδρέα στήν Ἰταλία καί τήν παρέδωσε «πρός φύλαξιν» στόν Πάπα Πίο τόν Β΄, ὁ ὁποῖος τήν τοποθέτησε στόν Ναό τοῦ Ἁγίου Πέτρου τῆς Ρώμης. Στίς 26 Σεπτεμβρίου τοῦ 1964 μέ ἐνέργειες πού ἔγιναν ἀπό τήν Ἱερά Μητρόπολη Πατρῶν ἐπανῆλθε ἡ τιμία κάρα τοῦ ἁγίου Ἀνδρέα στή Πάτρα καί φυλάσσεται στόν νέο, τεράστιο, περικαλλέστατο ἱερό Ναό του, πού εἶναι χτισμένος πλάι στόν παλαιό. Ἐπίσης στόν νέο ἱερό Ναό τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέα ἐπαναφέρθηκε στίς 19 Ἰανουαρίου 1980 ὁ σταυρός τοῦ Πρωτοκλήτου. Εἶναι πολύ μεγάλη εὐλογία πού μποροῦμε καί προσκυνοῦμε στήν Πάτρα τήν ἁγία κάρα, τόν σταυρό καί τόν τάφο τοῦ ἁγίου Ἀνδρέα!

1. Ὁ ἀπόστολος Ἀνδρέας ἐκτός ἀπό «Πρωτόκλητος» ὀνομάζεται καί πρῶτος οἰκογενειακός ἱεραπόστολος, διότι «ἤγαγε πρός τόν Ἰησοῦν» τόν ἀδελφό του Σίμωνα. Κι ἐμεῖς, οἱ ὁποῖοι γνωρίσαμε προσωπικά τόν Σωτήρα Χριστό, νά γινόμαστε οἰκογενειακοί ἱεραπόστολοι. Νά συνδέουμε μέ τόν Χριστό τά ἀδέλφια καί ὅλους τούς συγγενεῖς μας. Νά κάνουμε ὅ,τι ἔκανε ὁ ἅγιος ἀπόστολος Ἀνδρέας, πού ἔφερε τόν ἀδελφό του Σίμωνα στόν Χριστό. Ὅ,τι ἔκανε ἡ Σαμαρίτειδα, πού ἔφερε ὅλους τούς συγγενεῖς της στόν Χριστό. Ὅ,τι ἔκαναν ἡ ἁγία Νόννα καί ἡ ἁγία Μόνικα, πού ἔφεραν ὅλα τά μέλη τῶν οἰκογενειῶν τους στόν Χριστό. Ἔχουμε εὐθύνη νά εἶναι καί τά μέλη τῶν οἰκογενειῶν μας στόν δρόμο τοῦ Θεοῦ, διότι, ἄν δέν τό κάνουμε αὐτό, θά ἰσχύσει ὁ θεῖος λόγος τῆς Γραφῆς: «εἴ τις τῶν ἰδίων καί μάλιστα τῶν οἰκείων οὐ προνοεῖ, τήν πίστιν ἤρνηται καί ἔστιν ἀπίστου χείρων» (Α΄ Τιμ. ε΄ 8)· θά λογιζόμαστε χειρότεροι κι ἀπό τούς ἀπίστους. Τί πόθο εἶχε ὁ Ἅγιος νά γνωρίσει προσωπικά τόν Χριστό! Τό ἐρώτημα πού Τοῦ ἀπηύθυνε: «Κύριε, ποῦ μένεις;», δείχνει τόν πόθο κάθε ψυχῆς γιά τόν Θεό. Καί ὁ Κύριος διαχρονικά μᾶς ἀπαντᾶ: Ἐλᾶτε νά δεῖτε τήν Ἐκκλησία μου, τή θεία διδασκαλία μου. Ἐκεῖ θά γνωρίσετε κι Ἐμένα! Ἐμεῖς, ἀνανεώνουμε καθημερινά τόν πόθο νά Τόν γνωρίσουμε;

2. Ὁ ἅγιος ἀπόστολος Ἀνδρέας δέν ἀπελπιζόταν ἀπό τίς δυσκολίες πού συναντοῦσε στόν δρόμο του. Ἀλλά ὅπως ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ἔτσι κι αὐτός πραγματοποίησε ἱεραποστολική περιοδεία χιλιάδων χιλιομέτρων καί εἶναι ἱδρυτής πολλῶν Ἐκκλησιῶν! Κι ἐμεῖς νά λέμε στούς ἐγγύς καί στούς μακράν «εὑρήκαμεν τόν Μεσσίαν»! Νά ἔχουμε τόν πόθο νά φθάσει τό μήνυμα τοῦ Εὐαγγελίου στά πέρατα τῆς Οἰκουμένης, ὅπως ἔφθασε στήν καρδιά τῆς Ἀφρικῆς.

3. Ὁ ἀπόστολος Ἀνδρέας εἶναι ὁ συμπαθέστερος τῶν Ἀποστόλων, διότι ἦταν πάρα πολύ ταπεινός. Ἄν καί λεγόταν «Πρωτόκλητος», ποτέ δέν διεκδίκησε τιμητικές διακρίσεις. Ἀλλά τούς ταπεινούς τούς ὑψώνει ὁ Θεός. Τώρα τιμᾶται ὁ ἅγιος ἀπόστολος Ἀνδρέας σέ ὅλο τόν κόσμο μέ περικαλλεῖς, μεγάλους Ναούς, ὅπως εἶναι ὁ νέος ἱερός Ναός τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέα στήν Πάτρα καί ὁ ἱερός Ναός τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέα στό κέντρο τῆς Ἱεραποστολῆς, στήν Κανάγκα τοῦ Κονγκό.

Ὁ ἅγιος ἀπόστολος Ἀνδρέας ὁ Πρωτόκλητος εἶναι ὁ μόνος Ἀπόστολος πού μαρτύρησε σέ ἑλλαδικό χῶρο. Εἶναι ὁ πολιοῦχος τῆς Πάτρας. Ἡ σεπτή μνήμη του ἑορτάζεται στίς 30 Νοεμβρίου, ἡμέρα τοῦ μαρτυρίου του. Νά τόν εὐλαβούμεθα, νά προσκυνοῦμε τήν ἁγία κάρα, τόν σταυρό καί τόν τάφο του καί νά ἐπικαλούμαστε τίς πρεσβεῖες του καί τή θαυματουργική Χάρι του λέγοντας: «Ἅγιε Πρωτόκλητε Ἀνδρέα, πρέσβευε ὑπέρ ἡμῶν»!

Υ.Γ. Τό ἑπόμενο θέμα μας θά εἶναι ἀπό τό ἄρθρο «Ἀνεχόμενοι ἀλλήλων ἐν ἀγάπῃ», «Ὁ Σωτήρ», τεῦχ. 2340/1-11-2025/σελ. 449-450.

Ἀπολυτίκιον. Ἦχος δ΄. Ὡς τῶν Ἀποστόλων Πρωτόκλητος, καί τοῦ Κορυφαίου αὐτάδελφος, τόν Δεσπότην τῶν ὅλων Ἀνδρέα ἱκέτευε, εἰρήνην τῇ οἰκουμένῃ δωρήσασθαι, καὶ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν τό μέγα ἔλεος.

Κοντάκιον. Ἦχος β΄. Τήν ἐν πρεσβείαις. Τόν τῆς ἀνδρείας ἐπώνυμον θεηγόρον, καί μαθητῶν τόν Πρωτόκλητον τοῦ Σωτῆρος, Πέτρου τόν σύγγονον εὐφημήσωμεν· ὅτι ὡς πάλαι τούτῳ, καί νῦν ἡμῖν ἐκέκραγεν· Εὑρήκαμεν δεῦτε τόν ποθούμενον.

Μεγαλυνάριον. Πρῶτος προσπελάσας τῷ Ἰησοῦ, Πρωτόκλητος ὤφθης, καί ἀκρότης τῶν Μαθητῶν, Ἀνδρέα θεόπτα, ἐντεῦθεν διανύεις, παθῶν τάς ἀναβάσεις τῆς ἀναστάσεως.